10.06.2561 ไทพวน

1. ขอบคุณ ภาพและข้อมูล จาก http://www.sri.cmu.ac.th/~lelc/index.php/2015-11-18-16-02-25

ศูนย์เรียนรู้ชาติพันธุ์ไตในล้านนา.
Lan Na Tai Ethnics Learning Center.

ไทพวน

ประวัติการเคลื่อนย้ายและที่อยู่ปัจจุบัน

ชาวไทพวนมีถิ่นฐานอยู่ทางฝั่งแม่น้ำโขงในประเทศลาวทางแขวงซำเหนือและแขวงเซียงขวาง ปัจจุบันชาวไทพวนได้ตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยหลายจังหวัด ได้แก่ จังหวัดหนองคาย อุดรธานี สุโขทัย แพร่ พิจิตร พิษณุโลก อุตรดิตถ์ สุพรรณบุรี สิงห์บุรี สระบุรี ลพบุรี นครนายก ปราจีนบุรี น่าน ในล้านนาพบชาวไทพวนอาศัยอยู่ในเขตจังหวัดแพร่

ศาสนาและความเชื่อ

          ชาวไทพวนนับถือและยึดมั่นในพุทธศาสนา มีขนบธรรมเนียมและประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ เช่น ประเพณี กำฟ้า เป็นการบูชาเทพเทวดาด้วยการทำบุญใส่บาตรด้วยข้าวหลาม ข้าวจี่ ร่วมกับการทำบุญในวันสำคัญทางพุทธศาสนา มีความเคร่งครัดต่อขนบธรรมเนียมและประเพณีอย่างมากโดยได้ถือปฏิบัติมาตามแบบอย่างของบรรพบุรุษ ส่วนความเชื่อในการนับถือผีมีความคล้ายคลึงกับกลุ่มชาติพันธุ์ไทอื่นๆ ในล้านนา เช่น ผีเสี้ยวบ้าน ผีปู่ย่า

การแต่งกาย

ผู้ชาย สวมเสื้อแขนสั้นผ่าอก และใช้สายมัดหรือสายผูก ทำจากแถบผ้าเย็บเป็นเส้น เย็บติดตรงสาบเสื้อทั้งสองข้างๆ ละประมาณ 4-5 คู่ เวลาสวมใส่ก็จะผูกสาย 2 สายเข้าด้วยกัน มีการพัฒนามาใช้กระดุมแทนสายมัดเสื้อแบบนี้เรียกว่าเสื้อกุยเฮงเนื่องจากมีลักษณะคล้ายเสื้อกุยเฮงของประเทศจีน กางเกงเป็นกางเกงหม้อฮ่อมขาก๊วย ใช้ผ้าขาวม้าคาดเอวเพื่อกันหลุดและเพื่อประโยชน์ด้านอื่นๆ เช่น ใช้โพกหัวเวลาอยู่กลางแดดหรือเช็ดหน้าเวลาเหงื่อออก

ผู้หญิง ในอดีตนุ่งผ้าถุงหรือที่ชาวไทลื้อเรียกว่า “ผ้าซิ่นแล้” สีดำช่วงปลายมีลายขวางสีแดง สวมใส่กับเสื้อดำคอกลม แขนยาวทรงกระบอก ผ่าอก ติดกระดุมหรือติดแก๊ป มีผ้าโพกหัวสีขาว

ภาษา

ชาวไทพวนมีภาษาที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง มีทั้งภาษาพูดและภาษาเขียน ปัจจุบันมีเพียงภาษาพูดที่ยังถ่ายทอดให้คนรุ่นใหม่ ส่วนภาษาเขียนไม่มีคนเขียนได้ การพูดเป็นสิ่งที่คนไทพวนยังคงอนุรักษ์ไว้ โดยการถ่ายทอดผ่านการกล่อมเกลาในครอบครัว จากพ่อแม่สู่บุตรหลาน และการสื่อสารในชุมชนที่ยังคงใช้ภาษาไทพวน

อาหาร

อาหารที่เป็นอัตลักษณ์ของชาวไทพวน คือ “แจ่ว” ซึ่งเป็นอาหารของคนอีสาน มีพริกเป็นส่วนประกอบหลัก กรณีของไทพวนซึ่งมีประวัติการอพยพมาจากประเทศลาวผ่านมาทางภาคอีสาน ดังนั้นอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของคนไทพวนจึงมีการผสมผสานอาหารของคนภาคอีสานเข้ากับอาหารเหนือ อาหารที่เป็นอัตลักษณ์คือ “แจ่วน้ำปู๋”

ประเพณีและวัฒนธรรม

ประเพณีที่สำคัญของไทพวนได้แก่ “ประเพณีก๊ำฟ้า” เป็นความเชื่อของชาวไทพวนในทุกพื้นที่ งานจัดขึ้นช่วงเดือนห้าของทุกปี โดยวิธีการหมุนเวียนเจ้าภาพให้คนไทพวนในพื้นที่ต่างๆ ได้มาเยี่ยมเยือนกัน ประเพณีก้ำฟ้าเป็นประเพณีของการนับถือสักการบูชาฟ้า ถือเป็นการแสดงกตัญญูกตเวทิตาต่อฟ้าที่ได้คุ้มครองให้มีอายุยืนยาว ให้อยู่ดีกินดี มีฝนตกตามฤดูกาล มีข้าวปลาอาหารสมบูรณ์ โดยชาวไทพวนจะหยุดทำงานทุกอย่างเพื่อร่วมกันทำกิจกรรมในวันก๊ำฟ้า ซึ่งจะมีการทำบุญตักบาตรในตอนเช้า การละเล่นในตอนกลางคืนและการพบปะสังสรรค์ระหว่างเครือญาติด้วยกัน วันก๊ำฟ้าจะเริ่มตั้งแต่รุ่งเช้าไปถึงค่ำ คนเฒ่าจะมีการพูดคุยกับสัตว์เลี้ยง เช่น วัว ควาย ชาวไทพวนมีประเพณีที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมภาคอีสานของไทย เช่น การแห่บั้งไฟ การเซิ้งนางแมว การลากกระดาน(กองข้าว) การสู่ขวัญข้าว ประเพณีกำเกียง ที่ยังคงอยู่ในบางพื้นที่

เครือข่าย

เครือข่ายชาวไทพวนส่วนใหญ่เป็นกลุ่มที่มาร่วมประเพณีก้ำฟ้า ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวไทพวนที่อาศัยอยู่กระจายที่ภาคเหนือ อีสาน กลาง และตะวันออก ทั่วประเทศไทยตามที่กล่าวแล้วข้างต้น ได้แก่ จังหวัดหนองคาย อุดรธานี สุโขทัย แพร่ พิจิตร พิษณุโลก อุตรดิตถ์ สุพรรณบุรี สิงห์บุรี สระบุรี ลพบุรี นครนายก ปราจีนบุรี น่าน ฉะเชิงเทรา มาร่วมงานกัน

ศูนย์เรียนรู้ชาติพันธุ์ไทในล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 
239 ถนนห้วยแก้ว  ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ 50200 โทรศัพท์ : 053-942-561   โทรสาร : 053-942-572

2.