10.06.2561 ไทยอง

1. ขอบคุณ ภาพและข้อมูล จาก http://www.sri.cmu.ac.th/~lelc/index.php/2015-11-18-16-02-21

ศูนย์เรียนรู้ชาติพันธุ์ไตในล้านนา.
Lan Na Tai Ethnics Learning Center.

ไทยอง

 ประวัติการเคลื่อนย้ายและที่อยู่ปัจจุบัน

ไทยองหรือกลุ่มชาติพันธุ์ยอง เป็นชื่อที่ใช้เรียกคนไทลื้อที่ตั้งบ้านเรือนอยู่ในเมืองยอง อำเภอหนึ่งของเมืองเชียงตุง ตั้งอยู่ทิศตะวันออกเฉียงเหนือของรัฐฉาน (Shan State) ประเทศเมียนมาร์ มีตำนานเมืองยองที่กล่าวถึงชื่อเดิมของเมืองว่า “มหิยังคนคร” หลักฐานการอพยพคนไทลื้อเมืองยองเข้ามาตั้งถิ่นฐานในเขตจังหวัดลำพูน – เชียงใหม่ ในปี พ.ศ.๒๓๔๘ พญากาวิละได้กวาดต้อนผู้คนจากเมืองยองมาร่วมฟื้นฟูอาณาจักรล้านนา และให้ตั้งถิ่นฐานอยู่ในเมืองลำพูนทั้งกลุ่มเจ้าฟ้าเมืองยอง และชาวไทลื้อเมืองยองที่ปัจจุบันเรียกตนเองว่า “คนยอง”

ศาสนาและความเชื่อ

ชาวไทยองนับถือพุทธศาสนาร่วมกับความเชื่อเรื่องผี โดยเฉพาะผีอารักษ์บ้านเมืองที่ปรากฏหลักฐานอย่างชัดเจนในความเชื่อเรื่องใจบ้าน ลักษณะเป็นเสา ๕ ต้น มีเสาขนาดใหญ่อยู่ใจกลางล้อมด้วยเสาขนาดเล็กทั้งสี่มุม หัวเสานิยมทำรูปดอกบัวตูมหรือยอดแหลม ทำจากไม้และหินต่อมาในช่วงหลังเป็นปูน โดยเชื่อว่าเป็นที่สถิตของอารักษ์หรือผีบ้านผีเมืองคอยปกปักรักษาคนในหมู่บ้าน

การแต่งกาย

ผู้ชาย สวมเสื้อผ้าฝ้ายที่ตัดเย็บด้วยมือ กางเกงเหมือนกางเกงขาก๊วยเป้าลึกมี 3 ตะเข็บหรือเตี่ยว 3 ดูก เสื้อเป็นเสื้อตัวสั้นย้อมด้วยครามทั้งเสื้อและกางเกง จะมีผ้าพาดบ่าและผ้าโพกหัว หากไปทำนาจะพกย่ามติดตัวไปด้วย

ผู้หญิง ทอผ้าซิ่นใส่เองลวดลายที่ทอเรียกว่าซิ่นก่านก๋าควาย หัวท้ายของซิ่นเป็นสีแดงหรือสีดำสลับกันไป เสื้อเป็นเสื้อปั๊ดรัดรูป เอวสั้น แขนกระบอก ตัดเย็บด้วยมือ ผ้าโพกหัวสีขาวและชมพู นิยมการเกล้ามวยแล้วเสียบปิ่นปักผมเป็นเครื่องประดับ เจาะหูด้วยด็อกหูทำจากเงินหรือทองคำ

ภาษา

ภาษาไทยองเป็นภาษาหลักในการสื่อสารภายในกลุ่มมีความคล้ายคลึงกับภาษาพื้นเมืองหรือภาษาถิ่นล้านนา การใช้ภาษาไทยองเป็นเอกลักษณ์ของชาวไทยองมาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันทำให้ดำรงความเป็น กลุ่มชาติพันธุ์ยองอยู่ สำเนียงการพูดภาษายองจะไม่มีสระประสมแต่หากจำเป็นต้องใช้เสียงที่มีสระประสมก็จะใช้สระที่ต่างออกไป เช่น ใช้สระเอแทนสระเอีย ใช้สระโอแทนสระอัว

อาหาร

ชาวไทยองนิยมอาหารประเภทน้ำพริก แกง ต้ม นึ่ง ปิ้ง หมก ย่าง ที่ทำจากพืชผักสัตว์เลี้ยงในบริเวณบ้านเช่นเดียวกับกลุ่มชาติพันธุ์ไทยวน เช่น แกงแคไก่ แกงหยวกกล้วย แกงอ่อม น้ำพริกผักนึ่ง เป็นต้น ซึ่งเป็นอาหารที่กล่าวได้ว่าเป็นเอกลักษณ์ของอาหารล้านนา รับประทานกับข้าวเหนียว ส่วนอาหารเดิมของชาวเมืองยองประเทศพม่าที่สืบทอดต่อมาถึงปัจจุบันเป็นอาหารประเภทผักที่หาได้ตามฤดูกาลในท้องถิ่น เช่น ผักกูด เตา ใช้ยำหรือแกง เป็นต้น

ประเพณีและวัฒนธรรม

งานประเพณีและกิจกรรมในรอบปีของชาวไทยองที่อยู่ตามชนบท แสดงถึงวิถีชีวิตและสังคมเกษตรที่หลงเหลืออยู่ ทั้งการทำนา ทำสวนลำไย การแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อผู้มีพระคุณที่ผ่านประเพณีทางศาสนา การสรงน้ำพระธาตุและพระพุทธรูป การตานสลากภัต ส่วนประเพณีที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตในการแสดงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ บุพการี ผู้ใหญ่ที่นับถือ เช่น การฟ้อนผี การรดน้ำดำหัว พิธีเลี้ยงบูชาใจบ้าน จัดขึ้นในช่วงสงกรานต์ประมาณวันที่ ๑๖ เมษายน พิธีกรรมที่เสาใจบ้านเป็นการทำบุญอุทิศส่วนกุศล และทำให้ลูกหลานกับคนเฒ่าคนแก่ได้พบปะกัน

เครือข่าย

เครือข่ายชาวไทยองในจังหวัดลำพูนมีวัดและชุมชนในเขตเทศบาลตำบลเวียงยองคอยฟื้นฟูประเพณีพิธีกรรมและรักษาอัตลักษณ์กลุ่มชาติพันธุ์ยอง ทั้งการจัดงานด้านวิชาการ พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในวัดต้นแก้ว วัดพระยืน และขยายความเชื่อมโยงไปถึงอำเภอบ้านธิจังหวัดลำพูน อำเภอสันกำแพง จังหวัดลำพูน กลุ่มชาวยองในเขตตำบลประตูป่า ที่ส่งเสริมพิธีกรรมทางศาสนา ในประเพณีสลากย้อม กลุ่มไทยองในอำเภอป่าซาง เช่นที่วัดพระพุทธบาทตากผ้า ได้ให้โอกาสสามเณรจากเมืองยอง รัฐฉาน ประเทศเมียนมาร์เข้ามาศึกษาพระปริยัติธรรม พุทธศาสนา ถึงระดับบัณฑิตศึกษา

ศูนย์เรียนรู้ชาติพันธุ์ไทในล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 
239 ถนนห้วยแก้ว  ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ 50200 โทรศัพท์ : 053-942-561   โทรสาร : 053-942-572

2.